سازه هاي تمدني بشر، يكي از نشانه هاي برتري او بر ديگر آفريده هاي خداوند است. انسان به عنوان اشرف آفريده ها، جانشين خداوند بر زمين است. از اين رو، همه آفريده ها، تحت تسخير اويند و انسان بر همه ايشان تسلط تكويني دارد. خلافت انسان، تكاليفي برعهده او گذاشته است كه در آموزه هاي قرآني از آن مأموريت، به آباداني زمين ياد شده است. (هود، آيه 61) بي گمان سازه هاي تمدني بشر، برجسته ترين نماد انجام اين مأموريت بشر است.

طهارت و پاكي تن و روح، از برنامه هاي آموزشي و پرورشي اسلام و آموزه هاي قرآني است. بهداشت تن و روان و جسم و جان در اولويت نخست برنامه هاست؛ چرا كه آدمي درشرايط مناسب زيستي مي تواند به اهداف آفرينش دست يابد و كمالات را بشناسد، و به سوي آن برود.

يكي از ناهنجاري هاي رفتاري كه درجوامع رفاه زده به عنوان ارزش مطرح مي شود،كلاس گذاري است. اين رفتار ناهنجار همان گونه كه از نظر روان شناسي اجتماعي و علوم اخلاقي و تربيتي از مصاديق تفاخر به شمار مي رود، از نظر علوم رفتاري نيز مصداقي از تبذير و اسراف است.

نويسنده دراين مطلب برآن است تا با بررسي اين ناهنجاري اخلاقي و رفتاري، ابعاد سوء آن را در شخصيت و جامعه نشان دهد و بر پايه آموزه هاي قرآني آثار و پيامدهاي آن را در زندگي مادي و معنوي و نيز دنيوي و اخروي تبيين كند.با هم اين مطلب را از نظر مي گذرانيم.

هدايت الهي پيش از آن كه از طريق وحي پيامبران انجام گيرد، از طريق وحي عقلاني انجام مي شود؛ زيرا اگر عقل سالم و ادراك درستي وجود نداشته باشد، امكان تشخيص حق از باطل، زشت و زيبا، بد و خوب و مانند آن نيز براي بشر وجود نخواهد داشت. از اين رو در آموزه هاي قرآني بر جايگاه بلند خردورزي و تعقل تأكيد شده و معيار انسانيت و كرامت و شرافت بشر در بهره مندي از اين قوه و توانايي معرفي شده است؛ زيرا بي خردي به معناي بي تقوايي است و خردورزي مفهومي جز تقوا ندارد، چون اين خرد است كه حق و باطل و زيبا و زشت و خوب و بد را از هم باز مي شناسد و آدمي را از ارتكاب زشتي ها باز مي دارد و به سوي خوبي ها و زيبايي ها رهنمون مي سازد.

تربيت و رباني نمودن انسان ها از وظايف پيامبران و اولياي الهي است. خداوند در آياتي تربيت تمامي انسان ها را هدف بعثت پيامبر(ص) برمي شمارد. بنابراين همه كساني كه در چارچوب آموزه هاي وحياني، اهداف زندگي خويش راسامان مي دهند، تلاش مي كنند تا افزون بر عروج ملكوتي، دستگير ديگران در اين سير الي الله باشند و خدايي شدن را چنان كه خود آزموده اند، به ديگران نيز بياموزند و شهد شيرين مظهريت يافتن و رباني شدن را به ديگران بچشانند.

تعصب به معناي حمايت همه جانبه و بي دريغ از كسي و يا چيزي است كه حقيقت ندارد، به گونه اي كه صاحبش را از درك حقيقت و رسيدن به واقعيات دور ساخته، باعث تضييع حقوق ديگران و از بين رفتن عدالت اجتماعي مي گردد.

قرآن يكي از ناهنجارهاي رفتاري و اخلاقي را بخل دانسته است. بخل حالتي است كه انسان از توانايي و دارايي هاي خود بهره نمي گيرد و آن را به عللي تباه مي سازد. شخص بخيل گاه خود نيز از دارايي هاي مادي و داشته معنوي اش بهره بر نمي گيرد و با امساك ورزي، خود را در رنج مي افكند. از نظر قرآن، بخيل با امساك خويش مهم ترين عامل در پيدايش ناسازگاري هاي خانوادگي و محروميت از عنايت و رحمت الهي را موجب مي شود در قرآن اين معنا با واژگان و جملاتي مورد تحليل و تبيين قرار گرفته و آثار و پيامدها و نيز علل و عواملش بيان شده است.

خداوند سبب ساز

حقيقت اين است كه به كرسي نشستن اراده انسان و دست يافتن به هدف و مقصد دراين عالم ماده، نيازمند اسبابي طبيعي و روحي است اما چنان نيست كه اسباب طبيعي تمام تاثير را داشته باشد. پس اگر انسان بخواهد وارد در امري شود كه بسيار مورد اهتمام او است، و همه اسباب طبيعي مورد نياز آن را فراهم آورد و با اين حال به هدف خود نرسد، به طور قطع اسباب روحي و معنوي تمام نبوده است؛ و همين تمام نبودن آن اسباب نگذاشته است كه وي به هدف خود برسد؛ مثلا اراده اش سست بوده يا مي ترسيده يا اندوه و غم مانعش شده يا شدت عمل و يا حرص و يا سفاهت به خرج داده يا بدگمان بوده و يا چيز ديگري همانند اين ها، مانع به هدف رسيدنش شده است.